My verstand is nie ‘n asblik nie

Meer is nie altyd beter nie. Daar iets soos teveel. Teveel van ‘n goeie ding is later nie meer goed nie. Dieselfde geld vir die diversiteit van idees. Klink miskien vreemd, daarom wil ek dit baie versigtig verduidelik. Daarvoor gebruik ek die volgende prentjie.

Te veel detail ...

Dis eenvoudig ‘n prentjie van konsentriese ringe wat al nader aan mekaar kom soos die ringe groter word. Die snaakse ding van die prentjie is dat dit allerande patrone vorm hoe verder mens van die middel af wegbeweeg. Die rede vir die patrone is dat die prentjie bestaan uit diskrete prentelemente (pixels) wat in ‘n vierkantige rooster georden is. Wanneer die spasiëring van die ringe naastenby gelyk aan die spasiëring tussen die prentelemente kom, veroorsaak dit al hierdie ekstra patrone. Hierdie ekstra patrone is eintlik die gevolg van ‘n ongewensde effek wat bekend staan as aliasering (“aliasing”). Mens sou eintlik eerder net die oorspronklike ringe wou gehad het al, die pad tot by die kant van die prentjie. As mens baie mooi kyk sal mens sien dat daar ‘n spesifieke afstand vanaf die middel is waar die oorspronklike ringe totaal gedomineer word deur die ekstra patrone. Die detail wat deur die beperkte aantal prentelemente voorgestel probeer word, is teveel op hierdie punt vir die eindige resolusie wat vir die prentjie gebruik word.

Die detail word teveel …

Dink nou aan ‘n kultuur wat baie vêr ontwikkel het. So ‘n kultuur bevat baie idees wat vasgelê is in die gewoontes en gebruike van die kultuur. Hierdie gewoontes en gebruike word saamgevoeg in sekere kulturele strukture wat ondermeer die geregstelsel, bankwese, universiteite en skole, verskillende gelowe en godsdienste, administrasie, vermaak en ontspanning en vele meer insluit.

Oor die algemeen het hierdie strukture oor etlike generasies ontwikkel. Dit beteken dat mense deur die loop van die tyd met idees voorendag gekom het om hierdie strukture te verbeter. Die idees is dan geïmplimenteer en in die praktyk getoets. As die idee goed gewerk het is dit so behou en as dit nie gewerk het nie is dit uitgegooi. Op die manier het hierdie strukture ‘n soort van evolusie ondergaan wat soortgelyk is aan biologiese evolusie. Hierdie strukture werk dus so goed as wat dit werk omdat dit oor so lank tyd ontwikkel het. Mens kan nie oornag so iets uitdink en implimenteer nie.

Nou bereik hierdie kultuur egter ‘n stadium waar dit dalk … te vêr ontwikkel het. Mense probeer nog steeds nuwe idees skep. Die idees raak nou teveel, sodanig so dat die kultuur onder die gewig van al hierdie idees begin inmekaar tuimel. Instede daarvan dat die ekstra idees die kultuur verder laat groei, veroorsaak dit dat die kultuur begin krimp. ‘n Kultuur wat krimp ondergaan ‘n toestand wat beskryf word as dekadensie.

Hoe kan nuwe idees veroorsaak dat ‘n kultuur krimp? Dit gebeur omdat nuwe idees nie los staan van die idees wat reeds in die kultuur bestaan nie. Wanneer ‘n nuwe idee geïmplimenteer word, vervang dit ‘n vorige idee wat reeds deur oor ‘n lank tydperk getoets is. Meeste van die tyd is nuwe idees nie goeie idees nie. As hierdie nuwe idees een vir een geïmplimenteer en getoets word, sodat die ou getoetsde idee weer herstel word as hierdie nuwe idee faal, sou dit nie ‘n probleem gewees het nie. Daarteenoor, as die tempo van die implimentering van nuwe idees egter te hoog word, dan vee dit die vorige idees totaal uit. Dit raak onmoontlik om die effek van verskillende idees van mekaar te onderskei. Dis dieselfde effek wat mens kry as die mutasie tempo in biologiese evolusie te hoog word. Die gevolg is dat die ou getoetsde idees verlore gaan en vervang word met ‘n megelmoes van ongetoetsde idees. Die gevolg is ‘n gemors. Uiteindelik verloor die ou getoetsde strukture hul funksionaliteit en faal. Die resultaat is ‘n proses van dekadensie.

Ons sien vandag die gevolg van sulke dekadensie. Die huidige global finansiële krisis is grootendeels veroorsaak omdat ou getoetsde finansiële beginsels uitgegooi is en vervang is deur nuwe ongetoetsde idees wat gedryf is deur die gulsigheid van beleggers. ‘n Ander voorbeeld is die globale agteruitgang van die skoolstelsel. Die ou getoetsde manier om kinder te leer is onlangs vervang deur allerande nuwe ongetoetsde idees oor hoe om skool te gee. Daar is nog vele meer voorbeelde in vandag se tyd.

So hoe nou gemaak? Wel, ‘n kultuur bestaan in die gedagtes van mense. Om ‘n kultuur teen hierdie vorm van verval te beskerm moet mens die manier wat mense met hulle gedagtes omgaan adresseer. Die beste plek is om by jouself te begin. So die hier is wat ek voorstel:

• Wees baie skepties oor enige nuwe idee wat jy hoor. Die kanse is baie groter dat dit ‘n slegte idee is as ‘n goeie idee. Nuwe idees as sulks is nie noodwendig sleg nie, maar mens moet onthou dat selfs as ‘n idee pragtig klink beteken dit nie dat dit in die praktyk sal werk nie. Die beste is dus om nuwe idees baie skepties te benader en dit een vir een te toets.
• Moenie van jou verstand ‘n asblik maak nie. Met ander woorde, vermy die gemors wat daar oor die media verkondig word. Dit sluit ook al die boeke in wat geskryf word om allerande nuwe idees te verkondig. Meeste van hierdie idees sal baie destruktief wees as dit dalk eendag regtig ernstig opgeneem word.
• Hou vas aan ‘n kulturele standaard. So standaard verhoed juis dat die kultuur wegdryf en tot ‘n val kom. Dit beteken egter dat mens baie versigtig moet kies wat mens as jou kulturele standaard sal gebruik. ‘n Kulturele standaard kan nie sommer ‘n selfgemaakte ding wees wat uit die lug gegryp word nie. Dit moet juis iets wees wat baie oud en getoets is.

So as dit lyk asof ek jou idees sommer summier sonder oorweging verwerp, verstaan asseblief hoekom ek dit doen.