Instituasie

Kultuur is ‘n dinamiese ding. Dit verander saam met die idees en oortuiging van die mense van daardie kultuur. Aan die een kant is dit ‘n goeie ding want die omstandighede waarbinne dit bestaan kan verander en dan moet dit kan aanpas ter wille van die oorlewing van die mense. Aan die ander kant kan dit ook ‘n slegte ding wees, want sodoende kan die kultuur verlore gaan en daarmee saam sekere gebruike wat juis die mense gehelp het om te oorleef.

Moraliteit is deel van ‘n kultuur en dit verander ook mettertyd, nes die kultuur. Miskien klink dit snaaks dat mense sommer kan besluit dat dit wat op een stadium reg was nou ewe skielik verkeerd is, of anders om. Mens moet egter onthou dat hierdie verandering baie stadig plaasvind en dat dit nie noodwendig ‘n totale ommeswaai impliseer nie, maar dalk bloot net ‘n klemverskuiwing.

Nogtans kan die verandering in moraliteit as ‘n bedreiging vir die kultuur gesien word. Die moraliteit is immers meeste van die tyd verantwoordelik vir die welstand en oorlewing van die mense. Om hierdie verandering in moraliteit teë te werk is daar besluit om dit neer te skryf, vas te lê en te bewaar sodat dit nie verlore gaan nie. Verder word hierdie vasgepende moraliteit dan deur die outoriteite van die dag afgedwing op die mense van die kultuur. Hierdie vasgepende moraliteit staan nou bekend as die wet. Dit is nou verhef bo die mense van die kultuur sodat hulle nie meer beheer daaroor kan uitoefen nie.

Die moraliteit is nou geïnstitueer — ‘n gewigtige term vir ‘n gewigtige saak.

In moderne samelewings word die wet deur die regering beheer en demokratiese regerings word deur middel van verkiesings (tot ‘n mindere mate) deur die mense beheer. Daar bestaan dus steeds meganismes om die wet en selfs die grondwet van ‘n land te kan verander. Hierdie meganismes is egter baie lomp en verander baie stadig onder normale omstandighede.

Desedae bestaan daar egter ook nog strukture soos die Verenigde Nasies of die Europese Unie wat beheer het oor die regerings van lande. Hierdie oorkoepelende organisasie implementeer regulasies wat dan op die regerings van lande afgedwing word. Dit impliseer nog ‘n hoër vlak van instituasie. Hoe dit ook al sy, instituasie is ‘n voldwonge werklikheid in vandag se wêreld.

Onder normale omstandighede is dit nie noodwendig ‘n slegte situasie nie. Mens kan dalk redeneer dat dit die noodwendige uiteinde van enige beskawing sal wees. Ongelukkig werk dinge globaal maar selde volgens normal omstandighede. Vat nou maar die geval van geïnstitueerde mense regte. Weens die totale eensydige aard van hierdie mense regte ly gemeenskappe onder die totale amok wat individue maak terwyl hulle die beskerming van hierdie mense regte geniet. Die ideaal sou miskien eerder gewees het as daar ‘n balans bestaan het tussen die regte van ‘n individu en die regte van ‘n groep.

Voor jy nou verder lees wil ek vra dat jy vir ‘n oomblik oor die konsep dink. Verstaan dat hierdie meganisme van instituasie ten doel het om die beheer oor die wette en regulasies buite die bereik van die alledaagse mens (die kultuur) te plaas en om dit in die beheer te plaas van een of ander outoriteit.

Nou sal jy dalk vir my vra of daar dan nie ook so iets in die Bybel bestaan nie. Is die wet van Moses nie juis ook ‘n vorm van instituasie waar die beheer oor hierdie wette in die hande van die kerk owerhede geplaas word nie? Ja inderdaad, maar lees wat Paulus oor die wet skryf in Romeine. Die term “wet” soos wat Paulus dit gebruik sluit dan ook meer in as bloot die wet van Moses. Paulus gaan breedvoerig daarop in. Hy spreek verskeie fassette van die saak aan en beredeneer dit van verskillende kante af. Die slotsom is duidelik: al is die wet opsig self edel en heilig, slaag dit nie in sy doel nie. Dit is nie daartoe instaat om die mensdom te verlos van die gebrokenheid nie. Mens kan natuurlik redeneer dat dit nooit die bedoeling van die wet was nie. Soos Paulus ook baie duidelik stel, die wet maak dit baie duidelik wat sondigheid is. Eers as die mens sy sondigheid besef is hy daartoe instaat om die verlossing te kan aanneem. Hierdie verlossing kom deur geloof.

Kom ek probeer dit vanuit ‘n meer sekulêre perspektief verduidelik. Soos ons duidelik in die nuus elke dag kan sien, is die geïnstitueerde wette en regulasies nie daartoe instaat om die mensdom te verhoed om steeds voort te gaan om misdaad te pleeg, vrouens te verkrag, kinders te mishandel, oorlog te maak en mekaar te bedrieg nie. Hierdie dinge was nog altyd daar en dit sal ook altyd daar wees solank as wat geïnstitueerde wette die mensdom probeer beheer. ‘n Mens kan eers reg optree as so mens inherent gemotiveer is om reg op te tree. Hierdie inherente motivering bestaan nie vanself in alle mense nie. Dit verg geloof in dit wat reg en goed is. Hier kom die gevolgtrekking van die sekulêre perspektief dus ooreen met die Bybelse perspektief. Die sleutel tot ons verlossing van die gebrokenheid wat daar in die mensdom bestaan … is geloof.