Wat gaan die kinders erf?
25 Oktober 2009Onthou julle nog vir Mad Max? Die enigste een van hierdie flieks wat ek ooit gesien het was Mad Max Beyond Thunderdome. Dit het nogal ‘n besondere emosionele indruk op my gemaak — die hele idee van ‘n distopiese bestaan wat ontstaan het op die val van beskawing. Die fliek is in 1985 uitgereik, in die laaste jare van die koue oorlog. In daardie tyd het die algemeen vrees nog bestaan dat daar ‘n derde wêreld oorlog kan uitbreek — ‘n kernoorlog wat die einde van die beskawing gaan beteken as dit nie dalk die mens totaal uitwis nie. Mens kon dus in daardie tyd identifiseer met die distopiese bestaan wat in Mad Max uitgebeeld is.

Onthou julle nog Tina Turner se liedjie wat die tema van Mad Max Beyond Thunderdome was?
We don’t need another hero
Out of the ruins
Out from the wreckage
Can’t make the same mistake this time
We are the children
The last generation
We are the ones they left behind
And I wonder when we are ever gonna change it
Living under the fear till nothing else remainsWe don’t need another hero
We don’t need to know the way home
All we want is life beyond the thunderdomeLooking for something we can rely on
There’s got to be something better out there
Love and compassion, their day is coming
All else are castles built in the air
And I wonder when we are ever gonna change it
Living under the fear till nothing else remains
All the children sayWe don’t need another hero
We don’t need to know the way home
All we want is life beyond the thunderdomeWhat do we do with our lives
We leave only a mark
Will our story shine like a life
Or end in the dark
Give it all or nothing
Daar is iets in hierdie liedjie wat my diep aanspreek. Miskien is dit die hele idee van die kinders wat moet erf wat ons veroorsaak het. Dit praat op ‘n manier oor die dinge wat vandag ook aan die gang is. Die algemene minagting en selfvoldaanheid waarmee die mens voort storm in sy soeke na rykdom en gerief veroorsaak globale krisisse wat die mensdom se voortbestaan bedreig. As hierdie krissise nie die mensdom uitwis nie kan dit nogtans veroorsaak dat die beskawing tot ‘n einde kom.
Dink byvoorbeeld aan die energie krisis: vir ‘n kort rukkie het die mensdom ‘n geskenkie gekry in die vorm van fossiel brandstowwe om sy ontwikkeling ‘n hupstootjie te gee. Hy moes hierdie geskenkie gebruik het om alternatiewe te ontwikkel. In stede daarvan het hy partytjie gehou daarmee en homself dronk gedrink aan olie. Min het hy besef dat hierdie olie eintlik ‘n gif bevat wat die atmosfeer stadig maar seker vergifting met kweekhuisgasse. Nou staan die mens voor die dubbele bedreiging dat, aan die een kant raak die bronne van fossiel brandstof stadigaan uitgeput en aan die ander kant kan hy in iedergeval nie aanhou om hierdie fossiel brandstowwe te gebruik nie, want die aarde se atmosfeer word al hoe meer bevuil met hierdie gasse. Aardverwarming is reeds ‘n realiteit, gletsers smelt weg, Antarktika word al kleiner en die Arktiese pak-ys is besig om te kwyn. In die proses styg die watervlak van die see en die klimaatspatrone verander.
Hoe gaan die wêreld lyk wat ons kinders gaan erf? Gaan daar nog beskawing wees, of gaan daar chaos wees, oorloë oor energie, kos en water? Miskien is die vraag nie meer of dit gaan gebeur nie, maar eerder hoe vinnig. Gaan ons dalk nog self hierdie chaos beleef?
Wiskunde en filosofie
18 Oktober 2009Na aanleiding van ‘n reeks redenasies oor filosofie wil ek graag terugkeer na die onderwerp van die probleem met filosofie.
Voordat daar wetenskap was, was filosofie die beste wat ons gehad het. Die mens het deur die filosofie getoon dat hy ‘n soeke het na kennis. As mens egter na party van die dinge kyk wat hulle daardie tyd mee voorendag gekom het, dan kan mens maar net jou kop skud. Eintlik het filosofie sy sin verloor met die koms van die wetenskap, want die wetenskap bied ons ‘n beter manier om nuttige kennis te bekom.
Maar nou ja, vandag sit ons nogsteeds met filosofie. Meeste van die tyd steur die wetenskap hom nie veel aan die filosowe nie, maar filosowe verwerdig hulle kronies om oor die wetenskap kommentaar te lewer of om aan die wetenskap te probeer voorskryf hoe hulle dinge moet doen.
So tussen die twee het daar egter ‘n ander veld ontwikkel, die prins van wetenskappe, en tog is dit nie regtig ‘n wetenskap nie. Dis seker die eksakste van alle velde van ondersoek: die wiskunde.
Wiskunde handel nie per se oor fisiese goed wat mens in die heelal raakloop nie. Dit handel eerder oor abstrakte konsepte wat mens met hierdie goed kan assosieer. Van getalteorie, geometrie, topologie, algebra, ensovoor, alles het betrekking op abstrakte konsepte wat soms moeilik is om direk met die fisiese heelal en al sy verskynsels te kan vereenselwig.
Tog, ten spyte van hierdie abstrakte aard van wiskunde is dit ondenkbaar om vandag wetenskap te bedryf sonder wiskunde. Dit is die taal waarin wetenskaplike konsepte ondersoek en gekommunikeer word.

Voorbeeld van 'n wiskundige uitdrukking
Waar kom die wiskunde vandaan? Natuurlik is dit grootendeels deur wiskundiges ontwikkel. So dink die wiskundiges dan die hele tyd nuwe wiskunde uit? Wel ja min of meer. En hoe doen hulle dit? Deur ‘n proses van bewysvoerig. Dit is die werksesel van die wiskundiges. Die uitsette van wiskundiges is wiskundige bewyse.
Mens sou dalk dink dat wiskundiges eerder nuwe maniere moet uitdink om berekeninge te doen. Wel implisiet is dit wat gebeur, maar dit is nodig om te kan bewys dat hierdie berekeninge die korrekte antwoorde lewer, of om te weet wat die beperkings is.
Wiskunde bestaan dus uit ‘n versameling van wiskundige stellings wat deur wiskundige bewyse bevestig is. Elkeen van hierdie stellings bevat ‘n stel aannames wat aksiomas genoem word. Die stellings stipuleer dan die een of ander logiese gevolg wat deur die stel aksiomas geïmpliseer word, tesame met ‘n wiskundige bewys wat dit bevestig.
Wiskundige bewyse maak ook baie gebruik van definisies. Hierby word terme of konsepte ingesluit. ‘n Wiskundige definisie moet totaal ondubbelsinnig wees om te verhoed dat daar enige vewarring kan ontstaan.
Die wiskundige stelling kan dan iets wees soos: “gestel ons het ‘n versameling van <sekere> elemente met <hierdie> eienskappe dan kan ons aantoon dat <sus en so> geld.” Natuurlik sal die dele tussen <> spesifieke terme met definitiewe betekenisse bevat.
Nou hoor ek die ander dag dat filosowe wiskunde kritiseer omdat dit alles op aksiomas gebasseer is. Om darem so gebrek aan begrip te openbaar … en dan nog te wil klipgooi as jy in ‘n glashuis bly.
Dit is nie die doel van wiskunde om absolute waarhede te vind nie. Die wiskunde probeer dus nie impliseer dat enige van hierdie aksiomas altyd waar moet wees nie. Dis bloot ‘n geval van as die aksiomas waar is, dan volg die stellings per logiese implikasie. Dit is juis die krag van wiskunde dat mens in die wetenskap op ‘n situasie kan afkom waar daardie spesifieke stel aksiomas geld en dan weet mens dat die hele arsenaal van wiskundige stellings wat op daardie stel aksiomas gebasseer is, tot jou beskikking is in hierdie spesifieke wetenskaplike situasie. Die afbeelding van ‘n stel aksiomas op ‘n fisise situasie impliseer dus ‘n afbeelding van ‘n hele wiskundige veld wat op daardie aksiomas gebou is. Hierdie is dan ook juis die pross wat deurlopend toegepas word in die wetenskap.
Dit werk inderdaad so dat as mens in die wetenskap op ‘n nuwe situasie afkom wat nog nie deur ‘n stel aksiomas in die wiskunde ondersoek is nie dan kan mens hierdie nuwe stel aksiomas self ondersoek of vir die wiskundiges gee om dit te ondersoek. So het Newton byvoorbeeld die differensiaal rekene ontwikkel. Net so word daar tans allerande nuwe wiskunde ontwikkel in snaartoerie.
Wanneer die filosowe van bewyse praat dan is dit heeltemal anders. In die eerste plek probeer hulle absolutes bepaal. Met ander woorde, hulle wil waarhede aflei wat vir alles geld. Noodwendig moet sulke bewyse ook as vertrekpunt sekere aannames maak, maar anders as in die geval van wiskunde moet hierdie aannames noodwendig absoluut waar wees. Net hier het ons ‘n ernstige probleem, want hoe kan mens iets as absoluut waar beskou as dit nie bewys kan word nie en hoe kan mens iets met ‘n bewys as waar bevestig sonder om aannames te maak? Dis nie moontlik nie en daarom is die hele filosofiese poging om sulke absolute waarhede te “bewys” eintlik maar belaglik.
In die tweede plek, as mens nou al gesien het met hoeveel sorgvuldigheid die wiskundiges hul bewysvoering doen, (sommige wiskundige bewyse is letterlike honderde bladsye lank) dan is die manier waarop filosowe hul bewyse lewer eintlik iets om van naar te word. Die spronge wat geneem word van een stap tot die volgende laat jou mond oophang. Daar is soveel verborge aannames wat daar wegkruip.
Die ironie van die saak is dat die filosowe al vir langer as wat die wetenskap bestaan besig is met hierdie oefening en telkens kom hulle agter dat daar iewers fout is, maar hulle het nou nog nie tot die besef gekom dat die hele proses eintlik nutteloos is.
Nee wat, ek dink dis tyd dat ons die filosofie nou maar te ruste neerlê. Dis een ding om met ‘n glasie rooiwyn in die hand te filosofeer oor allerande dinge van die lewe. Dis heeltemal ‘n ander saak om te gaan en hierdie filosofieë as absolute waarhede te probeer bewys.
Panda metafoor
15 Oktober 2009Sedert 1958 probeer natuurbewaringsprogramme om die kwynende getalle van die groot pandabeer wat in Sjina voorkom van uitsterwing te red. Die bedreiging wat die pandas in die gesig staar is veelvuldig. In die eerste plek is daar ‘n grootskaalse verlies aan hul natuurlik habitat. Verder, is dit baie moeilik om die panda so vêr te kry om kleintjie te kry. Die wyfie panda is slegs vir sowat twee tot drie dae per jaar vrugbaar. Om alles te kroon verloor die pandas wat in aanhouding is, enige belangstelling daarin om te paar. Dan is pandas ook nog baie gesog vir hul pels.

'n 7 maande oue pandabeertjie
Te midde van al hierdie uitdagings het bewaringsprogramme dit wel onlangs begin regkry om deur kunsmatige inseminasie klein pandabeertjies die lig te laat sien. Die getalle van die panda bere is nou stadig weer besig om te begin styg. Maar teen ‘n prys …
Dit kos geweldig baie geld om hierdie stryd te voer. As gevolg daarvan het Chris Packham, ‘n bekende Britse natuurfotograaf, onlangs ‘n baie omstrede uitlating gemaak. Hy stel voor dat die pandas met rus gelaat word om in vrede uit te sterf. Sy argument is dat daar nie genoeg habitat oor is vir die pandas om op natuurlike wyse te kan voortbestaan nie. Verder kos hierdie bewaringsprogram te veel — die geld kan baie beter aangewend word vir die bewaring van ander diere.
Mens kan seker nie Packham se argument weerlê nie, maar as mens na hierdie pragtige diere kyk dan voel mens so bitterlik jammer vir die arme goed — so bitterlik, bitterlik jammer. As dit tog net makliker was vir die diere om kleintjies te kry.
-————————————————————
Miskien moet ons die panda se onafwendbare uitsterwe as ‘n waarskuwing vir die mensdom sien. Daar is iewers in hierdie storie ‘n aspek weggesteek wat ons in die mensdom kan herken … ‘n metafoor.
Afgesien van die uitwissing van sy habitat, is dit wat die pandas bedreig ‘n ingeboude swakheid in sy gene. Iemand sou wil sê dis natuurlike seleksie in werking. Die ironie is dat die voortbestaan van die panda te duur geword het.
Die mensdom daarinteen lyk asof dit baie suksesvol is. Die totale menslike bevolking op die aarde trek al amper by 7 duisend miljoen. Tog is daar by die mensdom ook ‘n slegte geen.
Sien, dit werk so. Die mens het ekonomie ontwikkel en in die proses tegnologie ontwikkel om hierdie ekonomie te voed. Die mens het verder gegaan en besluit dat die ekonomie baie belangrik is, want dit gee mense werk en hou hou hulle uit die moeilikhed uit; dit help mens om vir hulself luukshede te koop; en die belangrikste van alles dit maak party mense stink ryk. Die stink rykes is natuurlik ook dieselfde mense wat in beheer is van die ekonomie.
Eendag ontdek die mensdom egter dat hy met sy tegnologie sy eie oorlewing bedreig. Hy bevuil sy omgewing en hy maak die plek al warmer; hy vernietig die natuur en veroorsaak dat die diere begin uitsterf.
Om egter die tegnologie in te perk gaan veroorsak dat die ekonomie daaronder lei. Dit kan nie toegelaat word nie, want dit gaan te veel kos. Daarom moet die tegnologie voortgaan. Die mens se slegte geen is dus sy geriefsugtigheid.
Hiedie slegste geen gaan sy ondergang beteken, want, ironies genoeg, net soos in die geval van die pandas, het die oorlewing van die mens te duur geword.


Bygedra deur flippiefanus
Bygedra deur flippiefanus
Bygedra deur flippiefanus